Tras o ronsel da Pinta: o medio século da histórica Regata do Descubrimento

O Monte Real Club de Yates organizou en 1972 a regata oceánica máis importante das celebradas ata entón en canto ao número de participantes. 48 barcos de 35 clubs de 11 países cunhas 500 persoas a bordo partiron o 29 de xuño de Bermudas rumbo a Baiona co obxectivo de replicar a navegación que 479 anos antes, en 1493, realizara A Pinta de Pinzón no seu retorno a España para dar noticia dun novo continente, que se chamaría América. Coñecida como a Regata do Descubrimento, Discovery Race ou BB (Bermudas-Baiona), nela participaron algúns dos empresarios estadounidenses máis destacados da época, xente como o magnate da prensa Beaver Brook; e un único español, o vigués Alfredo Lagos, quen coa súa presenza axudou a acalar os comentarios da prensa que tachaba de pouco aventureiros aos regatistas españois por non ser partícipes da travesía. Hoxe, 50 anos despois daquela competición, os arquivos dos organizadores (MRCYB, New York Yacht Club, Royal Bermuda Yacht Club e The Cruising Club of America) apenas conservan uns poucos documentos e fotografías da súa celebración pero todos lembran moi ben o que foi: unha das regatas máis importantes na historia da navegación, co número de participantes máis elevado ata o momento.

“Maltreita a nave polo temporais pero non os corazóns”. Así describen os documentos históricos (e tamén o monólito conmemorativo erixido na vila mariñeira de Baiona) a arribada, o 1 de marzo de 1493, da carabela Pinta de Martín Alonso Pinzón ao porto galego cunha das noticias máis importantes da historia da humanidade: o descubrimento de América.

479 anos despois dese capítulo, o Monte Real Club de Yates, un dos clubs máis destacados de España xa por aquel entón, impulsou na súa honra a regata máis importante da época, unha competición de máis de 3.200 millas na que os participantes replicarían o percorrido da carabela a través do Atlántico.

Chamárona, como non podería ser doutra forma, a Regata do Descubrimento, Discovery Race ou BB (por Bermudas-Baiona), e na súa organización colaboraron man a man co Monte Real, o New York Yacht Club, o Royal Bermuda Yacht Club e The Cruising Club of America.

Unha regata cociñada a lume lento durante unha década

Foi unha regata que se cociñou a lume lento durante nin máis nin menos que 10 anos, desde o 1962, cando se empezou a falar da súa celebración; ata o 1972 cando finalmente disputouse. Entre medias, o proxecto presentouse formalmente ao por aquel entón Ministro de Información e Turismo español, Manuel Fraga Iribarne, que acabaría aprobando o seu patrocinio; expúxose aos clubs americanos que finalmente se implicarían no evento xunto co Monte Real (o New York Yacht Club e o Royal Bermuda Yacht Club); e en 1969 celebrouse a primeira reunión oficial coa Federación Española de Vela.

En 1970, dous anos antes da súa celebración, xa existía un folleto propagandístico da regata, para a que, nun principio, propúxose o nome de “The Race of Discovery for La Pinta Trophy TransAtlantic”, que finalmente se simplificaría a “The Discovery Race”. Nel se explicaban todos os detalles da competición. Sería unha proba dunhas 3.000 millas de percorrido que levaríase a cabo coa única condición de que se inscribisen nela un mínimo de 15 barcos.

As previsións de participación, non moi elevadas nos seus comezos, acabaron superando todas as expectativas e a Regata do Descubrimento contou finalmente cun total de 57 inscritos (dos que acabaron partindo 48), converténdose na regata máis importante das celebradas ata a data, co número de participantes máis elevado de todos os tempos.

Entre os barcos inscritos, a maioría de entre 40 e 60 pés (entre 12 e 18 metros), o máis pequeno foi o francés Penélope III, de Alain Maupas Trinidad, con 40 pés de eslora / 12 metros; e o Beayondan de Patrick E. Haggerty, de 81 pés de eslora / 24,6 metros, o máis grande. Como curiosidade, destacar que houbo veleiros, como o New World, de 43 pés / 13 metros, do norteamericano Phillip Davies, que foi construído especificamente para a regata; e que na proba, que contou coa presenza de importantes empresarios estadounidenses, participou tamén o segundo barón Beaverbrook, fillo do archicoñecido magnate da prensa británica William Maxwell Aitken (Lord Beaverbrook), fundador de xornais como o Daily Express ou o Sunday Express.

Entre todos os inscritos só había un español: o recoñecido industrial vigués e experimentado regatista Alfredo Lagos, fillo do fundador e director durante máis de 50 anos de Estaleiros Lagos, unha das empresas con máis prestixio a nivel mundial polos seus traballos na construción e restauración de barcos clásicos de madeira.

Coa súa presenza como tripulante a bordo do Dora, Lagos axudou a acalar os comentarios da prensa da época, que tachou de “pouco aventureiros” aos regatistas españois por non querer participar na regata (ou por non atreverse, como mesmo chegaron dicir algúns, por “risco e medo”).

A Regata do Descubrimento tiña fixada a súa saída o 28 de xuño de 1972 desde o histórico golfo das Frechas, pero por razóns técnicas acabaron partindo un día despois desde o porto de Hamilton. Por diante, os 500 participantes a bordo de 48 barcos de 35 clubs de 11 países, tiñan unha singradura de 3.200 millas náuticas / 5.926 quilómetros (segundo o percorrido oficial), aínda que todos esperaban que fosen máis (preto de 4.000 / 7.408 km) polos ventos e correntes que influirían no seu periplo. E o certo é que a meteoroloxía acabou afectando, e moito, á proba.

Cando se dirixían desde Nova York a Bermudas para a saída da proba, algúns barcos sufriron os efectos dun tifón, o que obrigou a catro deles a abandonar a competición e a atrasar un día a saída para que o resto puidesen facer algunhas reparacións. Despois, unha vez iniciada a travesía, o mal estado do mar dificultou a navegación. E aos poucos días, máis problemas. Sucedéronse varias xornadas de encalmadas que orixinarían un considerable atraso na culminación da proba.

A Regata do Descubrimento foi a primeira competición internacional que obrigou ás tripulacións a dar a súa situación todos os días, algo que, ademais de xerar seguridade, facilitaba as tarefas do comité de regata para controlar á frota e os traballos da prensa da época para narrar a evolución da proba. Pero o que nun principio funcionou sen problemas, pronto se torceu. Os participantes deixaron de cumprir co requisito porque tamén facilitaban información aos seus rivais e a proba desenvolveuse practicamente na súa totalidade, salvo contadas excepcións, sen un seguimento real e continuo dos veleiros.

Aínda que estaba previsto que os barcos da Regata do Descubrimento chegasen a Baiona o día 14 de xullo, non foi ata o día 18, ás 12:15 cando o Blackfin (de bandeira norteamericana, vela número 8910, 73 pés de eslora / 22, 25 m. e 16 aventureiros a bordo), liderado por Kenneth W. DeMeuse, cruzou a liña de chegada. Fóra da encalmada que se atopou á saída de Bermudas, o veleiro navegou practicamente todo o resto o percorrido sen problemas, aproveitando unha canle de vento. Fíxoo en solitario, investindo un total de 453 horas, e ao chegar, os 15 tripulantes lanzaron ao seu capitán pola borda para celebrar o triunfo.

DeMeuse, esgotado e co pelo revolto do mergullo, chamou ao seu país para dicir que chegara, pediuse un cubalibre con moito xeo e atendeu aos medios de comunicación. Comentou que a regata “non foi tan difícil como longa”, explicou que se fixo complicada por momentos ao cruzarse con ventos moi fortes ou con ningún vento, pero que tanto a tripulación como o barco (“que é bo e rápido”, asegurou) funcionaron moi ben.

Horas despois, ao redor das oito da tarde, arribou ao vello continente o segundo barco, o Jubilee III, da Academia Naval dos Estados Unidos, un veleiro de 22,25 metros e o número 1800 no seu velamen. Ía tripulado por 17 persoas, patroneado polo comandante Howard Randall e, do mesmo xeito que lle pasaba ao Blackfin, tamén tocou contra os baixos de Carallones.

O gañador da Regata do Descubrimento Bermudas-Baiona de 1972, tras a compensación de tempos, foi o Carina, da clase B, patroneado por Richard “Dick” S. Nye, con 391 horas, 52 minutos e 39 segundos. A Richard S. Nye (1904-1988) chegoulle tarde o seu amor polo mar e non sabía apenas nada de navegación cando en 1945 comprouse o Carina, pero pronto empezou a navegar e acabou competindo en regatas de longa distancia, que se converteron na súa paixón. Participou nun gran número delas e chegou a gañar 7 transatlánticas, entre elas a Bermudas Baiona, na que se impuxo co primeiro dos seus tres Carinas. O patrón atribuíu (sempre o facía) o éxito nesta regata e outras tantas que gañou ao bo facer da súa tripulación, composta polo seu fillo Richard B. Nye, como primeiro oficial, e outros membros da súa familia e amigos próximos.

Os que lle coñeceron din que non navegaba para gañar, senón porque era un verdadeiro apaixonado do mar. Á posteridade pasou a súa frase: “Está ben, raparigos, poden deixar que o barco se afunda!”, pronunciada tras finalizar a Fasnet Race de 1957 nun Carina moi danado pola dura competición. A súa vitoria na Regata do Descubrimento tivo gran un eco mundial e na difusión final do evento todos coincidiron en sinalar o gran éxito que supuxera a proba.

Medio século despois da súa celebración, no Monte Real Club de Yates de Baiona, xerme da competición, rememórana como algo histórico, como un deses eventos merecedores de pasar á historia da vela mundial xunto a outros fitos do club como o desafío á Copa América de Vela. E do mesmo xeito que “a nobre vila de Baiona, antiga Erizana céltica, tivo a honra de ser a primeira en anunciar, para asombro do mundo, o milagre do descubrimento das Américas”, o Monte Real Club de Yates tivo a honra de ser o primeiro en organizar unha regata na súa honra, a máis importante da época e unha desas que sempre permanecerán no recordo.

É unha reportaxe de Rosana Calvo, responsable de comunicación do MRCYB