Parece que a economía baionesa pecha un ciclo. Establecementos míticos, a maioría situados na rúa comercial por antonomasia da Real Vila, Elduayen, botan o peche. Primeiro foi El Delfín, por xubilación da súa propietaria, local que será ocupado por unha sucursal bancaria, e nas próximas semanas, seguiranlle o Cerchas, Ana e Dolce Baiona, aos que se suma O Zapatazo na rúa Carabela Pinta e O Refuxio d’Antón, en Ventura Misa.
Na maioría dos casos, a razón é a mesma, a xubilación dos propietarios e a falta de substitución familiar. O Zapatazo pechará as súas portas xunto con outras tendas da coñecida cadea galega ao atoparse en concurso de acredores, cunha débeda que supera os 20 millóns, e segundo indican, a causa, a caída nas vendas.
O peche que máis sorprende nas rúas de Baiona é o de O Refuxio d’Antón, situado nun sitio estratéxico, o corazón do centro histórico, sen dúbida un reclamo turístico e cultural, como recoñeceu o Concello ao conceder no 2014 a Carabela de Ouro ao empresario Antonio Almansa Almansa, que herdou o negocio familiar e xestionouno con éxito converténdoo nun referente e símbolo de identidade dos mariñeiros baioneses.
Antonio Almansa Almansa naceu o 25 de febreiro de 1934 en Traslava de Amoeiro, provincia de Ourense. Vive en Baiona desde os 9 anos, e na vila casou con Antonia Rodríguez Ratel. Froito do matrimonio naceu a súa filla, Nieves Almansa Rodríguez, que o xestiona na actualidade xunto coa súa curmá. O motivo do peche, segundo indican, é o cansazo de tantos anos de duro traballo e a falta de substitución.
O Refuxio d’Antón
O Refuxio d’Antón inicia os seus primeiros pasos en 1943, cando D. Jose Almansa Castiñeira, pai de Antonio Almansa, recae en Baiona orixinal de Trasalva de Amoeiro, na provincia de Ourense, e abre un almacén de viño ao por maior na rúa Xogo da Bóla. Pronto os mariñeiros empezan a acudir á adega para tomar “as cuncas de viño”. Ao cabo dun ano decide trasladar o negocio á rúa Ventura Misa, 44 (local actual). A pesar de que a vella taberna non tiña ningún letreiro que a identificase, todos os mariñeiros de Baiona coñecíana co entrañable nome de “El Refugio”.
Pouco despois adquire en propiedade a casa situada na rúa Ventura Misa nº 34 e traslada o negocio ao local situado no seu baixo. Comeza a servir tapas e comidas, mantendo o local anterior como almacén. En 1965 José Almansa decide alugar o baixo onde estaba o seu negocio, garantindo así uns ingresos mensuais fixos, e retorna ás súas orixes abrindo novamente a cantina no número 44, onde volve despachar soamente viño, cervexa e licores, xa que o local carecía de cociña.
Tras falecer o seu proxenitor, Antonio Almansa Almansa faise cargo do negocio familiar en 1975, e durante máis de 26 anos está á fronte da taberna sendo a súa cabeza visible, converténdoa e transformándoa ao longo deste tempo no establecemento con soleira que é hoxe en día.
O Refuxio d’Antón é un deses locais con sabor a outrora, enxebre e nostálxico no que o tempo parece que se detivo, coas súas vellas portas de madeira acristaladas, o seu piso de pedra ennegrecido despois de tantos anos, as mesmas paredes de granito e ladrillo da metade do século pasado, dúas radios antigas, a fotografía de don Ramón Otero Pedrayo, veciño do pobo de Trasalva de Amoeiro e amigo do pai de Antonio, as xerras e as cuncas de madeira das peñas, as mesas, taburetes e bancos bastos de madeira, os dez mandamentos do bebedor, os toneis, fotos e por suposto o cadro “A peña do bo dente”, que loce desde 1967 nunha das paredes e no que se pode ler “Comamos, bebamos e poñámonos gordos e se nos critican fagámonos os xordos”.
Aos poucos e co paso do tempo comeza por parte dos mariñeiros de baiona a tradición e costume de entoar cánticos acompañados dunha cunca de viño e de escoitar anécdotas de todo tipo, dentro dun ambiente extraordinario e único de peñas que se concentraban na cantina dispostos a cumprir con todos os mandamentos que rezaba o cartel exposto na parede.
Durante os anos oitenta púxose de moda o moscatel e a adega converteuse no punto de encontro de xente nova e da movida baionesa, en busca de chatos e cacahuetes, coñecéndose entre todos eles co pseudónimo de “a de os doces”.
No ano 2001 a súa filla Nieves Almansa Rodríguez adquire a casa en propiedade, xa que estaba en situación de arrendamento, e adecúa o local aos novos tempos, pasándose a chamar definitivamente en honra ao seu pai “O Refuxio d’Antón”, aínda que como dixemos anteriormente o seu nome xa existía na memoria colectiva de todos. Empeza unha nova etapa na xerencia e dirección da taberna a cargo da súa filla Nieves e a súa curmá onde comezan a servir tapas variadas: polbo, tortilla, lagostinos, etc., e moitas comidas típicas baionesas.
Foi e segue sendo un santuario de remanso para os mariñeiros de Baiona, que entre cunca e cunca refrescan as súas gargantas despois dunha dura faena no mar e que diariamente os reciben con calidez e son tratados e coñecidos todos eles polos seus motes e alcumes, moitos actualmente xubilados, acudindo a esta taberna desde a súa existencia, alá polo ano 1943.
Durante os fins de semana a taberna adquire outra dimensión, a da multitude de veraneantes e visitantes, así como de turistas que veñen precisamente preguntando por este establecemento tan singular e de visita obrigada para todos os que chegan por primeira vez a Baiona.
O xornalista Pedro G. Cuartango escribiu en 2013 na súa crónica “Bayona no verán”: “Pero como o espírito nútrese do material, nada reconforta tanto a alma como unha tortilla de patacas de O Refuxio d’Antón. Sempre volvo a esta Bayona familiar e acolledora, na que nunca sobra a manta nos húmidos albores do día…”.
