Aínda que no verán aumentan os casos de afogamento en praias e piscinas, non é un fenómeno estacional. O ano pasado producíronse 394 mortes por esta causa en España e no primeiro cuadrimestre de 2023, 78. Por iso, expertos de Irenea, o Instituto de Rehabilitación Neurolóxica de Vithas, avogan pola prevención “cambiando algunhas actitudes” imprudentes ou neglixentes. O afogamento provoca dano cerebral debido á falta de osíxeno. Nestes casos, o principal tratamento é a rehabilitación que debe de ser multidisciplinar, personalizada e contando co acompañamento da contorna familiar.
As estatísticas oficiais falan de que en 2022 producíronse 394 mortes en España, 39 delas en Galicia, por afogamento. Ademais, entre o 1 de xaneiro e o 30 de abril de 2023, contabilizáronse xa 78 mortes en espazos acuáticos españois, 11 deles en augas galegas. O primeiro cuadrimestre de 2023 foi o de maior número de falecementos acumulados en toda a serie histórica da Federación Española de Salvamento e Socorrismo; e abril deste ano foi o peor do últimos cinco en canto a número de falecementos por afogamento.
As persoas maiores de 55 anos adoitan afogarse en praias debido a unha imprudencia; mentres que os máis pequenos adóitanse accidentar en piscinas domésticas debido, fundamentalmente, á falta de vixilancia ou de adopción das suficientes medidas de seguridade. Independentemente da idade, a gran maioría dos casos de afogamento son claramente evitables cambiando algunhas actitudes.
Os afogamentos provocan lesións no tecido cerebral debido a “unha deprivación parcial (hipoxia) ou total (anoxia) da achega de osíxeno ao cerebro por un tempo maior do que poden soportar os mecanismos compensatorios encargados de evitar a morte neuronal”. Ademais, os expertos en rehabilitación neurolóxica de Vithas recalcan que do que non se ten datos é da cantidade de persoas que, como consecuencia deste tipo de incidentes, sofren dano cerebral irreversible.
Así, o neurólogo e director de Investigación de Irenea, Instituto de Rehabilitación Neurolóxica de Vithas, Enrique Noé, explica que “o cerebro ten unha escasa capacidade para almacenar nutrientes polo que demanda unha elevada achega de osíxeno de forma constante”. Por iso, estímase que o tecido cerebral “é capaz de soportar ata un máximo de 4 ou 5 minutos de anoxia mantido, e que unha vez excedido este tempo empezará a provocarse un dano tisular cerebral que será máis intenso canto maior sexa o tempo de anoxia establecido”. “Despois de 15 minutos de privación de osíxeno, máis do 95 por cento do tecido cerebral está danado”, apunta o Dr. Noé.
Causas da anoxia
Enrique Noé sostén que “o afogamento e o estrangulamento son as causas principais da anoxia, seguidas do paro cardíaco, o ictus, o paro respiratorio e a isquemia”. As secuelas desta anoxia, “adoitan depender de diversos factores, entre os que destaca a duración, que serán peores canto máis prolongada sexa a falta de osíxeno; a idade, que será tamén peor o prognóstico canto máis avanzada ou a presenza de comorbilidades ou outras enfermidades asociadas”, explica o Dr. Noé.
“O espectro clínico desta enfermidade é moi variada abarcando desde déficits cognitivos illados ata cadros compatibles con morte cerebral”, explica o experto de Vithas Vigo, que lembra que “non existen tratamentos farmacolóxicos con eficacia probada para este tipo de enfermidades e aínda que moitos destes pacientes poden beneficiarse de programas de rehabilitación multidisciplinares, en xeral, esta patoloxía xera unha alta taxa de discapacidade e dependencia entre os sobreviventes”.
Neste contexto, o Dr. Noé lembra que “no caso de que se produza esta lesión cerebral, a rehabilitación é o principal tratamento”. A anoxia “é un proceso moi complexo que debe abordarse dunha forma multidisciplinar que abarque dunha maneira integral os déficits motores, cognitivos, psicolóxicos e emocionais, sen esquecer a importancia de reforzar esta abordaxe con terapia ocupacional e do fala e linguaxe”; e todo iso “realizalo sempre a través dun tratamento individualizado e personalizado para cada caso e cun acompañamento continuado para a familia”, apunta.
