A interacción das candorcas con veleiros

As candorcas (Orcinus orca) que habitan a península Ibérica, normalmente obsérvanse na primavera e no verán alimentándose de atúns na súa entrada ao Mediterráneo, o Estrecho de Gibraltar, onde se realizaron varios estudos sobre elas. Considéranse unha subpoboación de candorcas, os seus parentes máis próximos serían individuos observados esporadicamente nas augas das Canarias e que estarían xeneticamente illados dos individuos que habitan augas norueguesas e islandesas. Normalmente obsérvanse ao pasar pola costa do Algarve cara ao sur de Portugal, descubriuse que o seu paso é común ao longo da costa do centro de Portugal e tamén en Galicia, a maioría dos individuos identificados pertencen a esta subpoboación de candorcas no Estrecho de Gibraltar.

Interacción

Os contactos de candorcas son de dous tipos: avistamentos ou interaccións.

Os encontros con candorcas clasifícanse como avistamentos se os exemplares son simplemente observados, e ignorando calquera motivo ao seu redor, ou de interaccións se se achegan ou mostran interese polos barcos. As interaccións son diversas e teñen en común o achegamento ou o contacto físico dos animais co casco.

Dende o mes de xullo detectáronse trinta e tres interaccións de candorcas con barcos de vela: SEIS no Estrecho de Gibraltar, CINCO na costa portuguesa e VINTEDOUS ocasións diferentes desde mediados de agosto, en Galicia, onde tamén se rexistraron avistamentos ao longo da costa, algúns incluso nas praias.

Desde o 10 de agosto, as candorcas comezaron a rexistrarse no seu paso pola costa de Galicia, o 19 de agosto detectáronse un total de 13 exemplares de candorcas distribuídas en tres grupos, realizando as interaccións con barcos só un deles. O seu paso pola costa galega rexistrouse entre 2-6 millas de costa. Trasladáronse ao norte de Cabo Ortegal e posteriormente regresaron ao sur de Fisterra, rexistrándose a última interacción o 30/09.

Os barcos protagonistas destas interaccións foron inspeccionados para comprender mellor como se produciron as interaccións e que tipo de contactos tiveron lugar, en base a marcas atopadas ao redor do casco ou algún sinal de contacto físico dos animais coa estrutura do veleiro, limitándose case exclusivamente a contactos cos lemes.

Só o 15% dos contactos coas candorcas foron interaccións con danos nos veleiros

O resumo da presenza de candorcas en Galicia é que desde o 10 de agosto rexistráronse 46 contactos, dos cales o 52% (24) foron avistamentos e o 48% (22) de interaccións con veleiros, dos cales o 13% non tivo consecuencias para os barcos, o 20% presentou consecuencias leves que non impediron a navegación e o 15% dos casos presentaron consecuencias de consideración variable e que impediron a navegación.

En ningún caso a integridade das persoas humanas estivo en perigo pola actividade directa das candorcas, aínda que houbo algunhas situacións de risco cando se deron lugar interaccións nocturnas e duradeiras, o movemento brusco da roda do leme ou os xiros do barco, o que causou angustia ás tripulacións polo descoñecemento sobre as candorcas e o seu comportamento.

Grupo de traballo Internacional Candorcas Atlánticas

O grupo de expertos investiga a fondo o rastro das candorcas que interactúan

Creouse un grupo de traballo internacional de expertos en cetáceos e administracións competentes, con gran coñecemento da casuística e comportamento das candorcas, a súa función é analizar os casos en detalle e están en contacto permanente con SOS-Galicia, Salvamento Marítimo, La Ministerio de Transición Ecolóxica e a Xunta de Galicia para recoller toda a información. O grupo científico está composto por Alfredo López da Universidade de Aveiro-CESAM e Jose Cedeira da CEMMA; Cristina Martín de TURMARES Tarifa e Ezequiel Andréu Cazalla da Asociación Garum Tarifa, Rocío Espada de Ecolocaliza e LBMarina da Universidade de Sevilla, Francisco Martinho de ECCO Ocean, Marisa Ferreira de SPVS e Ruth Esteban do Museu da Baleia da Madeira e Ocena Sea. A presenza de Elvira García Bellido do Ministerio de Transición Ecolóxica e o Desafío Demográfico do goberno de España e de Marina Sequeira do Instituto da Conservação da Natureza e das Florestas de Portugal.

A información empregada polos expertos baséase en máis de 700 rexistros de candorcas na costa ibérica compilados por CEMMA, Ruth Esteban, Fracisco Martinho, SPVS e especialmente Turmares Tarifa.

Identificación

As GLADIS, implicadas nas interaccións, son candorcas novas e coñecidas no Estrecho

Ao longo das diferentes interaccións en Galicia observáronse entre 1 e 5 candorcas, aínda que é de 1 a 3 as que parecen ser as máis observadas, no 61% das interaccións.

Estas tres candorcas recibiron o nome das GLADIS (NEGRA, BRANCA e GRIS) e foron identificadas como animais observados en anos anteriores no Estrecho onde se observaron de xuño a agosto deste ano, tendo constancia da nai da GLADIS NEGRA acompañando un grupo próximo a elas, ao menos no Estrecho e costa de Portugal.

É difícil adxudicar exemplares xuvenís a un grupo determinado, xa que non son tan maternos dependentes, e, polo tanto, cambian de compaña con moita frecuencia, e especialmente se hai outros xuvenís ao redor. Ademais, nas observacións realizadas nas interaccións, non se obtiveron imaxes do resto do grupo, polo que non puido ser identificado.

As lesións nos costados das candorcas nesa zona xeográfica do Estrecho son relativamente comúns e son causadas pola fricción das liñas de pesca cando intentan obter atún que mordeu o anzol e que está atrapado nunha arte de pesca.

Observáronse lesións nos corpos das dúas GLADIS identificadas no Estrecho de Gibraltar, a NEGRA e a BRANCA, con marcas que aparecen sucesivamente nos seus corpos e de xeito máis intenso entre o 20 de xuño e o 3 de agosto.

Os expertos cartografaron e describiron as lesións corporais, nunha representación corporal de cada un dos exemplares, para tratar de esclarecer a súa orixe no caso de que poidan ofrecer pistas á hora de buscar unha explicación destes comportamentos. Destacando as marcas identificadas como de orixe antrópica ou aquelas feridas abertas que poidan suscitar dúbidas.

As marcas observadas son meticulosamente detalladas baseándose na serie fotográfica submarina realizada nas candorcas localizadas por Francisco Gil. Fotografías cedidas polo Departamento Científico de Turmares Tarifa, tomadas polo fotógrafo Rafael Fernández Caballero, co permiso do MITECO.

Causas

O desencadeante deste comportamento puido ser un incidente aversivo

As interaccións de candorcas xuvenís con barcos de varios tipos, para satisfacer a súa curiosidade, son comúns nas augas do Estrecho de Gibraltar. Sendo especialmente atractiva para os cetáceos en xeral e para as candorcas en particular, a parte traseira dos barcos, a popa, onde hai estruturas móbiles e ruidosas.

Por outra banda, as interaccións con veleiros detectadas desde xullo no Estrecho, a costa de Portugal e Galicia considéranse sen precedentes debido ao contacto físico dos exemplares coa estrutura dos buques.

Todos os achegamentos observados, no momento de iniciación dunha interacción, son comúns a outras situacións verificadas previamente, aínda que as GLADIS introducen unha novidade de comportamento sen precedentes debido á evolución do contacto físico coa estrutura máis débil do buque, que é o leme, ocasionando rotura de parte ou do mecanismo cando son manipulados polas candorcas.

Considérase que o desencadeante deste estraño e novidoso comportamento foi un incidente aversivo que as candorcas tiveron cun barco, no que a velocidade do barco podería ser un compoñente crítico. Polo momento aínda non temos evidencias claras de cando ocorreu, nin sequera estamos seguros de que tipo de barco podería estar implicado ou se o incidente foi accidental ou intencionado. A partir deste suceso, aversivo para as candorcas, desencadeouse unha sucesión de comportamentos en presenza dun veleiro e que remata cun comportamento preventivo consistente en frear a súa velocidade manipulando o leme. Non se descarta que un veleiro poida estar involucrado no incidente aversivo ou que as candorcas identifiquen aos veleiros como barcos máis accesibles que outros con estrutura e características diferentes.

Nembargantes, dada a falta de evidencias tampouco se pode descartar que sexa un comportamento inducido polo seu propio interese e curiosidade, dado que ao tocar partes móbiles do barco poden mover o chegar a deter un grande obxecto en movemento.